Joaquim Maria Machado de Assis – Ελένα

Η διαχρονικότητα των κλασσικών κειμένων της παγκόσμιας λογοτεχνίας είναι δεδομένη. Η διαπίστωση αυτή επιβεβαιώνεται περίτρανα από την συνεχή επανεμφάνιση κλασσικών βιβλίων στην ελληνική εκδοτική αγορά και από το σημαντικό μερίδιο που κατέχουν στις εκδόσεις των ελλήνων εκδοτών. Οι εκδόσεις Gutenberg έχουν αποδείξει ότι αγαπούν ιδιαίτερα τα κλασσικά κείμενα με εξαιρετικές εκδόσεις και την σειρά Orbis Literae που αριθμεί δεκαοκτώ βιβλία, εγκαινιάζοντας παράλληλα στο τέλος του 2016 τη νέα σειρά με τον τίτλο Aldina, η οποία αποτελεί φόρο τιμής στον τυπογράφο και εκδότη της Αναγέννησης Άλδο Μανούτιο και έχει το ίδιο λογότυπο με την αντίστοιχη σειρά του Μανούτιου, δηλ. ένα δελφίνι τυλιγμένο γύρω από μια άγκυρα.
Στα τέσσερα πρώτα βιβλία της σειράς Aldina περιλαμβάνεται και το βιβλίο Ελένα του Βραζιλιάνου Joaquim Maria Machado de Assis. Άγνωστος στο ελληνικό αναγνωστικό κοινό ο Machado de Assis θεωρείται ένα από τα μεγαλύτερα ονόματα της Βραζιλιάνικης λογοτεχνίας και ο κύριος εκπρόσωπος και εισηγητής του ρεαλισμού στη χώρα του. Η Ελένα είναι ένα από τα πιο χαρακτηριστικά δείγματα του συγγραφικού του έργου, ιδιαίτερα αγαπητό στους Βραζιλιάνους και όχι μόνο, γνώρισε τρείς τηλεοπτικές διασκευές, ενώ πρόσφατα μεταφέρθηκε και σε μορφή manga.
Πρόκειται για μια ενδιαφέρουσα ιστορία με τη μορφή αισθηματικού δράματος, που στο επίκεντρό της βρίσκονται οι ανθρώπινες σχέσεις στην καθημερινότητα τους. Κεντρικός χαρακτήρας γύρω από τον οποίο χτίζεται η πλοκή και ξετυλίγεται το κουβάρι της υπόθεσης είναι όπως δηλώνει ο τίτλος η Ελένα. Η κοπέλα αυτή, αποτελεί το εξώγαμο παιδί ενός πλούσιου αριστοκράτη, του συμβούλου Βάλε, ο οποίος στην διαθήκη του ζητάει να τη δεχτούν στις αγκάλες της οικογένειας του, η οποία αποτελείται από τον γιο του, τον Εστάσιο και την αδερφή του, την κυρία Ούρσουλα. Ο ερχομός της Ελένας όσο αναπάντεχος και ξαφνικός είναι αρχικά, γίνεται κατόπιν με ιδιαίτερα αρμονικό τρόπο, τόσο από τον Εστάσιο, που εξ’ αρχής εκδηλώνει την συμπάθεια του, όσο και από τη θεία του που δεν κρύβει την αντιπάθεια της. Η Ελένα καταφέρνει με τον χαρακτήρα της και όχι μόνο να τους κερδίσει όλους και λίαν χαρακτηριστικό είναι το εκτενές απόσπασμα που ακολουθεί: Η Ελένα είχε όλα τα απαιτούμενα γνωρίσματα για να κερδίσει την εμπιστοσύνη και τη στοργή της οικογένειας: ήταν υπάκουη, καλοσυνάτη, ευφυής. Δεν ήταν όμως αυτά τα προσόντα της ούτε και η ομορφιά που την έκαναν κατεξοχήν ικανή. Αυτό που την έκανε ν’ ανεβαίνει ένα σκαλί παραπάνω, προσφέροντας της τη δυνατότητα να θριαμβεύει, ήταν η τέχνη της προσαρμογής στις περιστάσεις της στιγμής και σε μυαλά κάθε λογής – τέχνη λίαν πολύτιμη, καθότι καθιστά επιδέξιους τους άντρες και ανεκτίμητες τις γυναίκες. Η Ελένα μπορούσε να ασχολείται με τα βιβλία και με σύνεργα ραπτικής, με χοροεσπερίδες και με τα συγυρίσματα στο σπίτι, δείχνοντας πάντα το ίδιο ενδιαφέρον και γούστο, επιπόλαιη με τους επιπόλαιους, σοβαρή με όσους ήταν σοβαροί, έτοιμη ν’ ακούσει κάποιον και να τον φροντίσει, καθόλου ψηλομύτα ή κοινότοπη. Υπήρχαν σ’ αυτήν η ζωντάνια της κοπέλας και το μετρημένο φέρσιμο της γυναίκας – ένας συνδυασμός των αρετών της γυναίκας για σπίτι και των καλών τρόπων της κοσμικής κυρίας. Ο Εστάσιο γοητεύεται ιδιαίτερα από την Ελένα και η αρχική αθώα αδερφική αγάπη, κρύβει έναν υποβόσκων ερωτισμό, που επιδεινώνεται από το μυστήριο που καλύπτει την νεοφερμένη κοπέλα στις εξόδους της και την καχυποψία και ζήλια που ζώνουν τον Εστάσιο. Η κορύφωση στο τέλος του βιβλίου με την αποκάλυψη του μυστικού της Ελένας απογειώνει θετικά την ανάγνωση.
Το βιβλίο του Machado de Assis κεντρίζει εξαρχής το ενδιαφέρον με την σφιχτοδεμένη και γρήγορη πλοκή του, τους ρεαλιστικούς διαλόγους, τις συχνές ανατροπές και βέβαια την κατάληξη στο τέλος που σίγουρα δεν την αναμένεις. Ταυτόχρονα μας δίνει την εικόνα μιας άλλης Βραζιλίας και συγκεκριμένα ενός άλλου Ριο ντε Ζανέιρο, του 19ου αιώνα, όπου ακόμη υπάρχει η δουλεία, ασκώντας έτσι κοινωνική κριτική στις κοινωνικές και πολιτικές συνθήκες της εποχής καθιστώντας το όχι απλά ένα ρομάντζο της εποχής αλλά και ένα πολιτικοκοινωνικό σχόλιο.
Ιδιαίτερη μνεία πρέπει να γίνει στον μεταφραστή Νίκο Πρατσίνη, ο οποίος εκτός από τον πρόλογο και τις σημειώσεις, φρόντισε το βιβλίο να περιλαμβάνει ένα άκρως κατατοπιστικό επίμετρο, όπου μεταξύ άλλων συναντάμε μια επισκόπηση της ιστορίας και της λογοτεχνίας της Βραζιλίας τον καιρό του Machado de Assis, εργογραφία του συγγραφέα καθώς και πολλές πληροφορίες γύρω από το έργο και τη ζωή του.     

Μετάφραση: Νίκος Πρατσίνης
Εκδόσεις: Gutenberg, 2016

Πρώτη δημοσίευση: diastixo.gr

Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s