Robert Seethaler – Ο καπνοπώλης

Η επιρροή των σπουδαίων Αυστριακών συγγραφών όπως ο Stefan Zweig και Joseph Roth είναι εμφανής στον Αυστριακό λογοτέχνη Robert Seethaler, ο οποίος, πλάθει με δεξιοτεχνία και με απέριττο ύφος, ιστορίες αξιανάγνωστες, που διαβάζονται απνευστί.
Ο Καπνοπώλης έχει όλα τα χαρακτηριστικά που αναφέραμε πιο πάνω και τοποθετείται χρονικά το καλοκαίρι του 1937. Ο ήρωας της ιστορίας ονομάζεται Φρανς Χούχελ και έχει μεγαλώσει σε μια καλύβα, δίπλα σε μια ειδυλλιακή λίμνη της αυστριακής υπαίθρου έως ότου οι συνθήκες θα τον οδηγήσουν μετά από ένα πολύωρο ταξίδι με το τρένο, να εργαστεί στην Βιέννη. Η πόλη έβραζε όπως η κατσαρόλα με τα λαχανικά στην κουζίνα της μητέρας του. Τα πάντα βρίσκονταν σε διαρκή κίνηση, ακόμα και οι τοίχοι και οι δρόμοι έμοιαζαν να ζουν, να αναπνέουν, να δονούνται. Ήταν σαν να μπορούσες να ακούσεις τον στεναγμό των λιθόστρωτων δρόμων και το τρίξιμο των τούβλων. Παντού θόρυβος: υπήρχε ένα αδιάκοπο βουητό στον αέρα, ένα ακατανόητο μπέρδεμα ήχων, τόνων και ρυθμών, που αποκολλούνταν, μπερδεύονταν, έπνιγαν ο ένας τον άλλον, φώναζαν, μούγκριζαν. Και φως. Παντού κάτι αναβόσβηνε, κάτι έλαμπε, κάτι άστραφτε, κάτι φώτιζε: παράθυρα, καθρέφτες, διαφημιστικές πινακίδες, κοντάρια σημαίας, πόρπες, σημαία. Ο νεαρός Φράντς εντυπωσιάζεται από την μεγάλη και πολύβουη πόλη. Μια πόλη και μια χώρα που βρίσκεται προ των πυλών της προσάρτησης (Anschluss) από την ναζιστική Γερμανία και η σκοτεινή απειλή θα αλλάξει την καθημερινότητα της. Ο Σούσνιγκ είχε απευθύνει μια σημαντική ομιλία στο λαό του. Εμφανίστηκε στην ιδιαίτερη πατρίδα του, το Ινσμπρουκ, με την τοπική τυρολέζικη ενδυμασία, και ρώτησε τους ακροατές τους αν στο δημοψήφισμα που είχε οριστεί για τις 13 Μαρτίου, θα ψήφιζαν υπέρ “μιας ελεύθερης, γερμανικής, ανεξάρτητης, σοσιαλιστικής, χριστιανικής και ενωμένης Αυστρίας”. Κι ενώ πάνω από είκοσι χιλιάδες οπαδοί του φώναζαν στον καθαρό, τυρολέζικο, βουνίσιο αέρα ότι συμφωνούσαν, ο Αδόλφος Χίτλερ καθόταν κατά πάσα πιθανότητα μπροστά στο ραδιόφωνο, κάπου στο Βερολίνο και έγλειφε τα χείλη του. Η Αυστρία του παρουσιαζόταν στο πιάτο, σαν ένα αχνιστό σνίτσελ.
Ο Φράντς στη Βιέννη θα μαθητεύσει κοντά σε ένα ηλικιωμένο καπνοπώλη, που πουλάει εφημερίδες, καπνό και πούρα στην αφρόκρεμα της πρωτεύουσας και εκεί θα γνωρίσει τον καθηγητή και αρκετά ηλικιωμένο Σίγμουντ Φρόιντ, με τον οποίο θα αναπτυχθεί μια φιλική σχέση εκτίμησης και συμβουλών του Φρόιντ προς τον Φράντς, με την συνάντηση τους και τις συνομιλίες τους να παρουσιάζουν ιδιαίτερο ενδιαφέρον. Η περιγραφή του Φράντς για τον ογδοντάχρονο καθηγητή και την φιλική τους σχέση σε ένα από τα γράμματα που στέλνει στη μητέρα του είναι χαρακτηριστική: Ο καθηγητής κι εγώ έχουμε γίνει πλέον φίλοι (και αυτό μπορείς να το πιστέψεις!) Παρόλο που και οι δύο δουλεύουμε σχεδόν διαρκώς, περνάμε όσο πιο πολύ καιρό μπορούμε μαζί. Καθόμαστε στο παγκάκι, πηγαίνουμε στο πάρκο και μιλάμε για διάφορα. Εκείνος καπνίζει, εγώ όχι. Του κάνω διάφορες ερωτήσεις, το ίδιο κι εκείνος. Πολλές φορές κανείς μας δεν έχει τις απαντήσεις, αλλά δεν πειράζει. Μεταξύ φίλων επιτρέπεται καμιά φορά να μην ξέρεις τίποτα. Η διαφορά ηλικίας μεταξύ μας δεν παίζει κανένα ρόλο… Καμιά φορά, όταν τον κοιτάζω μου φαίνεται ότι έχει κατέβει από δεν ξέρω κι εγώ ποιο βάθος του χρόνου και έχει προσγειωθεί στο τώρα. Παρ’ όλα αυτά κατόπιν της προσάρτησης της Αυστρίας οι συνθήκες στην Βιέννη θα γίνουν δύσκολες. Το καπνοπωλείο θα δεχτεί επίθεση, ο ηλικιωμένος καπνοπώλης θα συλληφθεί και ο Φρόιντ θα οδηγηθεί (λόγω εβραϊκής καταγωγής), αυτοεξόριστος στην Αγγλία, με την σκηνή του αποχωρισμού να είναι έντονα συγκινησιακά.
Ο Seethaler, με τον Καπνοπώλη αποδεικνύει ότι είναι ένας σπουδαίος λογοτέχνης. Η γραφή του έχει πυκνότητα, αλλά συνάμα γοητεύει τον αναγνώστη. Ταυτόχρονα μας φέρνει αντιμέτωπους με το ιδιαίτερα ευαίσθητο ζήτημα της ευθύνης των πολιτών, σε ιδιαίτερα κρίσιμες περιόδους, όπως αυτή της προσάρτησης της Αυστρίας το 1937 και των αποφάσεων που μπορεί να καταδικάσουν ένα ολόκληρο λαό.

Μετάφραση: Παυλίνα Δηράνη, Κορίνα Λάμψα
Εκδόσεις: Ποταμός, 2018

Πρώτη δημοσιεύση: diastixo.gr

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Google photo

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.