Stig Dagerman – Γερμανικό φθίνοπωρο

Ήταν ένα θλιβερό φθινόπωρο, βροχερό και παγωμένο, με αύξηση της πείνας στο Ρούρ και πείνα χωρίς αυξήσεις σε ότι έχει απομείνει από το παλιό Τρίτο Ράιχ. Όλο το φθινόπωρο τρένα με πρόσφυγες από την ανατολική ζώνη κατέφθαναν στη δυτική ζώνη. Κουρελιασμένοι, πεινασμένοι, και ανεπιθύμητοι, στριμώχνονταν σε σκοτεινά βρομερά κοντέινερ που μοιάζουν με τετράγωνους μετρητές γκαζιού και ορθώνονται σαν μεγαλοπρεπή μνημεία της ήττας πάνω από τις γερμανικές πόλεις.

Ένα τέτοιο φθινόπωρο, το φθινόπωρο του 1946, ένα χρόνο κατόπιν του τέλους του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου, ο εικοσιτριάχρονος Σουηδός δημοσιογράφος Stig Dagerman φτάνει στην ηττημένη Γερμανία, έπειτα από ανάθεση της εφημερίδας Expressen με μια ομολογουμένως δύσκολη και απαιτητική αποστολή∙ να αποτυπώσει και να καταγράψει την πραγματικότητα σε μια χώρα που τα σημάδια από τις συνέπειες του πολέμου είναι εμφανή παντού. Οι ανταποκρίσεις του είναι συγκλονιστικές και το αποτέλεσμα της δημοσιογραφικής του αποστολής, αποτυπώνεται σε δώδεκα άρθρα, τα οποία δημοσιεύθηκαν στην εφημερίδα Expressen μεταξύ χειμώνα και άνοιξης του 1946-1947, κυκλοφόρησαν σε βιβλίο το 1947 συμπεριλαμβάνοντας και το ομώνυμο άρθρο και τώρα έπειτα από εξήντα πέντε χρόνια έχουμε την ευκαιρία και στην Ελλάδα να τα απολαύσουμε. Κείμενα που επιδέξια ισορροπούν μεταξύ δημοσιογραφικής γραφής, χρονικού και λογοτεχνίας.

Στις ανταποκρίσεις του Dagerman κυριαρχεί η περιγραφή της άθλιας εικόνας του γερμανικού λαού στη μεταπολεμική Γερμανία, όπου η πείνα θερίζει, πληθυσμοί λιμοκτονούν και τα ηθικά διλλήματα που προβάλουν κάποιοι δημοσιογράφοι (όχι ο Dagerman) να μην ευσταθούν. Η προσέγγιση του είναι βαθιά ανθρωπιστική, δίχως να φορτώνει το ναζιστικό έκτρωμα, στον πεινασμένο λαό, αλλά δίνοντας μέσα από το κείμενο του την ορθότερη οπτική: Όλοι απαίτησαν από τους πληγέντες εκείνου του γερμανικού φθινοπώρου να πάρουν ένα μάθημα από τη δυστυχία τους. Κανείς όμως δεν σκέφτηκε πως η πείνα δεν είναι καλός δάσκαλος. Ο πραγματικά πεινασμένος, ο αληθινά αβοήθητος, δεν κατηγορεί για την πείνα του τον εαυτό του, άλλα όσους, κατά τη γνώμη του, όφειλαν να τον βοηθήσουν. Επίσης η πείνα δεν προάγει την έρευνα για την αλληλουχία των αιτιών. Ο διαρκώς πεινασμένος δεν έχει το κουράγιο να διερευνήσει σχέσεις και συνάφειες πέρα από τις πολύ κοντινές του, πράγμα που σημαίνει ότι, σε αυτή την περίπτωση, κατηγορεί εκείνους που γκρέμισαν το καθεστώς το οποίο κάποτε τον συντηρούσε – για να τον συντηρούν τώρα με  τρόπο χειρότερο απ’ ότι είχε συνηθίσει.

Ο συγγραφέας διέσχισε τις βρετανικές και αμερικανικές ζώνες κατοχής και με απροκατάληπτο βλέμμα περιγράφει τις κατεστραμμένες, σχεδόν ισοπεδωμένες γερμανικές πόλεις, όπως το Αμβούργο. Καταθέτει την μαρτυρία του από μια σχετική συζήτηση για το ιδιαίτερα ευαίσθητο θέμα της αποναζιστικοποίησης στη Στουτγάρδη, όπως και από τις δίκες που έχουν να κάνουν μ’ αυτή την διαδικασία και ενώ υπάρχουν αυτοί που επιβιώνουν πλουσιοπάροχα στη μεταπολεμική Γερμανία, ενώ βοήθησαν να καταδικαστούν συμπολίτες τους στη ναζιστική Γερμανία. Ο εισαγγελέας που έγινε αγρότης κουβαλάει στο σπίτι το τελευταίο φορτίο ξύλα της ημέρας από το δάσος του. Φέτος χαιρετάει φιλικά αυτούς που δυο χρόνια πριν βοήθησε να καταδικαστούν. Χαιρετάει κουνώντας το μαστίγιο. Μα τι αμερικάνικη ειρωνεία! Ένας ναζιστής νομικός κουβαλάει τα ξύλα του από το δάσος στο οποίο μόλις δύο χρόνια πριν οι ναζιστές κρέμασαν παιδιά.

Με το Γερμανικό φθινόπωρο ο Dagerman δεν κάνει απλά μια καταγραφή, αυτών που επιτόπια διαπιστώνει και βιώνει στη μεταπολεμική Γερμανία, αλλά συνδυάζοντας την δημοσιογραφική πένα με λογοτεχνικές αρετές, προσφέρει στον αναγνώστη μια πιο ευρεία και πιο βαθιά αντίληψη των πραγμάτων. Επιβάλλεται η ανάγνωσή του από όποια σκοπιά και το δει κανείς: είτε ως μάθημα δημοσιογραφίας, είτε ως λογοτεχνικό έργο.

Μετάφραση: Αγγελική Νάτση

Εκδόσεις: Καστανιώτη, 2019

Πρώτη δημοσίευση: diastixo.gr

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Ο ιστότοπος χρησιμοποιεί το Akismet για την εξάλειψη των ανεπιθύμητων σχολίων. Μάθετε πως επεξεργάζονται τα δεδομένα των σχολίων σας.